اصل شخصی بودن مسؤلیت کیفری

تومان100,000

مسئولیت در لغت به معنی وظیفه تکلیف و آنچه انسان بر عهده دارد و به خاطر آن بازخواست می شود آمده است.

مسئول کسی است که مورد سوال و بازخواست واقع شود.

مسئولیت اقسام ای دارد که عبارتند از:  مسئولیت اخلاقی ، اجتماعی ، سیاسی و قانونی

یکی از اقسام مسئولیت قانونی ، مسئولیت کیفری است و آن را چنین تعریف کرده اند:

مسئولیت کیفری عبارت است از تکلیف شخص در پاسخگویی به نتیجه عمل مجرمانه خود،  یعنی شخص قبل از ارتکاب عمل مجرمانه نسبت به عدم نقض اوامر و نواهی مسئولیت قانونی دارد که بعد از وقوع جرم تکلیفی نسبت به تحمل مجازات یا مسئولیت جزایی را خواهد داشت .

مسئولیت کیفری این است که هر انسانی نتایج و عواقب نامطلوبی را که خود او از روی درد و اختیار و عمد مرتکب شده است به دوش می کشد ، زیرا او اهلیت و شایستگی لازم را داشته،  خوبی و بدی را کاملاً می‌شناخته از نتایج و آثار خوب و بد کار خود آگاه بوده است.

مسئولیت کیفری مبتنی بر تقصیر است و هنگامی که فرد از نظر کیفری مسئول شناخته می شود که نخست مرتکب تقصیر شده باشد .

به عبارت دیگر،  فرد بایستی عالما و عامدایا بر  اثر خطای جزایی عملی انجام داده باشدف  از انجام عملی امتناع نموده باشد ، دارای حالتی( مانند اعتیاد)  باشد،  یا نتیجه ای به بار آورده باشد که دارای عنوان جزایی باشد.

دوم آن که ارکان مسئولیت کیفری در چنین شخصی جمع  باشد ، به عبارت دیگر ،شرایط مسئولیت کیفری باید موجود و موانع آن مفقود باشد.

ارکان مسئولیت کیفری عبارتند از : سن ، عقل ،  آگاهی و اختیار . رسیدن به سنی که شخص قوه تمییز و تشخیص کامل حسن و قبح اعمال و درک اوامر و نواهی قانونی را داشته باشد یکی از ارکان مسئولیت کیفری است.

اطفال و نوجوانانی که به این سن نرسیده‌اند از نظر حقوق کیفری مسئول نیستند.

زیرا ملاک اعمال حکم،  تحقق موضوع است و موضوع احکام کیفری اشخاصی هستند که قوه تمییز کامل حسن و قبح اعمال و درگ اوامر و نواهی قانونی و واقعیت جامعه را داشته باشند. مقصود مااز رسیدن  به سن معین ،  بلوغ جنسی که مربوط به تکامل قوای بدنی و جسمی  است ، نیست .

بنابراین مقصود از رسیدن به سن معین ، سنی  است که فرد از قوه تمییز و درک  برخوردار می شود.

کودک به دلیل اینکه تابع اصل لذت است  نمی تواند اعمال خود را به خوبی کنترل کند و از سوی  دیگر از قوه تمییز و درک تام  برخورد  نیست .

کودک به تدریج از مرحله تمییز و درک نسبی  به مرحله تام می رسد. در نظام های کیفری پیشرفته این امر مورد توجه واقع شده که برخورداری کودک از مسئولیت کیفری تدریجی است نه جهشی .

برخی از کشورها سن معینی را در نظر می‌گیرند که زیر آن،  فرد فاقد مسئولیت کیفری است و در صورت رسیدن به آن مانند افراد بزرگسال از مسئولیت کیفری برخوردار می‌شود. نظام کیفری کشور ما در حال حاضر به موجب تبصره ۱ ماده ۴۹ قانون مجازات اسلامی دختران زیر ۹ سال تمام قمری و پسران زیر ۱۵ سال تمام قمری را فاقد مسئولیت در صورت رسیدن به آن باید مسئولیت کیفری می داند .

بسیاری از کشورها نیز سن معینی را در نظر می‌گیرند که زیر آن،  کودک فاقد مسئولیت کیفری و در صورت رسیدن به آن از مسئولیت کیفری نسبی برخوردار می شود .

همه کشورها سن واحدی را برای احراز مسئولیت کیفری کودکان تعیین نکرده‌اند و از این نظر کشور ها سنین متفاوتی را در نظر گرفته‌اند.

برخورداری از سلامت عقل نیز یکی از ارکان مسئولیت کیفری است.

منظور از عقل قوه ای است که اشیا را در ذهن متمایز می‌سازد و حقیقت را می نمایاند و یا به تعبیر دیگر ، عقل یا خرد ، دریافت و ادراک حسن و قبح اعمال و تمییز نیک و بد امور است . خصیصه عاقل بودن عامل جرم از شرایط اساسی مسئولیت است که بر طبق آن هر شخص عاقلی منطقا پاسخگویی نتایج و آثار جزایی اعمالش خواهد بود.

صغر و جنون عواملی هستند که مانع درک می شوند .

اگاهی و علم به قانون نیز از ارکان مسئولیت کیفری است.

دانستن و آگاهی از ممنوعیت های قانونی پایه مسئولیت کیفری است و اگر فردی از ممنوعیت های قانونی آگاه نباشد جاهل است و جاهل مسئول نیست . اما در حقوق کیفری برای اینکه همه  مدعی جهل به قانون نشود ،  اماره قانونی علم  به قانون پذیرفته شده است که به موجب آن جهل به قانون مسموع نیست .

پس از انتشار قانون و لازم الاجرا شدن آن ، همه نسبت به قانون عالم فرض می‌شوند و این به خاطر جلوگیری از بهم خوردن نظم عمومی است،  زیرا در غیر این صورت ممکن است همه مدعی جهل به قانون شوند  و اثبات علم آنها برای دستگاه قضایی مشکل است و بدین وسیله  که امکان فرار بسیاری از افراد از چنگال عدالت کیفری وجود دارد.

فاصله گرفتن از این اماره  ناعادلانه  مستلزم اجازه اثبات خلاف آن است .

پایه دیگر مسئولیت کیفری اختیار یا  آزادی اراده است. اختیار به معنی آزادی در انتخاب است، بدین معنا که شخص بتواند بین دو امر یکی را  که جرم است انتخاب کند .

فقدان اختیار مانع تکوین مسئولیت کیفری است.

بحث اراده با اختیار تفاوت دارد. توانایی سوق دادن فکر به امر معین اراده نام دارد،  اما اختیار توانایی انتخاب و آزادی در انتخاب است .

ارکان مسئولیت کیفری همین  چهار عامل هستند .افراد گاهی بالقوه و  گاهی بالفعل مسئول هستند.

مسئولیت بالقوه ناظر به وضعیت و صفتی خاص در شخص است که به موجب آن اهمیت و قابلیت این را پیدا می‌کند تا هر زمان رفتار مجرمانه ای از او صادر شد،  تبعات جزایی آن راه متحمل شود.

بنابراین افراد بالغ و عاقل بلقوه مسئول هستند و صغار و مجانین بالقوه مسئول نیستند.

زمانی که فرد بالقوه  مسئول ،  اگاهانه و از زوی اختیار ،  عمل مجرمانه ای انجام دهد ، مسئولیت کیفری وجود واقعی و عینی پیدا می کند .

نقد و بررسی‌ها

هنوز بررسی‌ای ثبت نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “اصل شخصی بودن مسؤلیت کیفری”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پیمایش به بالا

مشاوره دریافت کنید